อาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไต เลือกกินอย่างไรให้เหมาะกับแต่ละระยะ

อาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไตควรเลือกอย่างไร? คำตอบไม่ได้เหมือนกันทุกคน เพราะต้องพิจารณาระยะของโรคไต ผลเลือด ปริมาณปัสสาวะ โรคร่วม และผู้ป่วยได้รับการฟอกไตหรือไม่ อย่างไรก็ตาม หลักสำคัญที่ใช้ได้กับผู้ป่วยส่วนใหญ่คือ ลดอาหารเค็มและอาหารแปรรูป รับประทานโปรตีนในปริมาณที่ทีมรักษาแนะนำ และปรับโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส รวมถึงน้ำตามผลตรวจของแต่ละคน

ข้อควรรู้: บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่สามารถใช้แทนคำแนะนำจากแพทย์หรือนักกำหนดอาหารวิชาชีพ ผู้ป่วยไม่ควรงดอาหารหลายชนิดด้วยตนเอง เพราะอาจได้รับพลังงานและสารอาหารไม่เพียงพอ

ทำไมผู้ป่วยโรคไตต้องใส่ใจเรื่องอาหาร?

ไตมีหน้าที่กรองของเสีย ช่วยควบคุมสมดุลน้ำ เกลือแร่ และความดันโลหิต เมื่อการทำงานของไตลดลง ร่างกายอาจกำจัดโซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และของเสียจากโปรตีนได้ไม่ดีเท่าเดิม การวางแผนอาหารที่เหมาะสมจึงช่วยลดภาระของไต ควบคุมอาการบวมและความดันโลหิต รวมถึงลดความเสี่ยงจากความผิดปกติของเกลือแร่

แต่อาหารสำหรับโรคไตไม่มี “สูตรเดียว” ผู้ป่วยระยะเริ่มต้น ผู้ป่วยระยะท้าย และผู้ที่ฟอกไตมีความต้องการโปรตีนและสารอาหารต่างกัน จึงควรดูผลเลือดและรับคำแนะนำเป็นรายบุคคล

หลักเลือกอาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไต

1. ลดโซเดียมและความเค็ม

โซเดียมมากเกินไปทำให้กระหายน้ำ บวม ความดันสูง และเพิ่มภาระต่อหัวใจและไต แหล่งโซเดียมไม่ได้มีเพียงเกลือ แต่ยังอยู่ในน้ำปลา ซีอิ๊ว ซอสปรุงรส ผงปรุงรส อาหารหมักดอง บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป อาหารกระป๋อง ไส้กรอก แฮม ลูกชิ้น และอาหารสำเร็จรูป

เลือกอาหารสดและปรุงเองให้มากขึ้น
ชิมก่อนปรุง ลดการวางเครื่องปรุงไว้บนโต๊ะ
เพิ่มรสชาติด้วยมะนาว หอม กระเทียม ขิง พริกไทย และสมุนไพร
อ่านฉลากและเปรียบเทียบปริมาณโซเดียมต่อหนึ่งหน่วยบริโภค
ระวังผลิตภัณฑ์ “เกลือโซเดียมต่ำ” เพราะบางชนิดใช้โพแทสเซียมคลอไรด์ ซึ่งอาจไม่เหมาะกับผู้ที่มีโพแทสเซียมในเลือดสูง

2. รับประทานโปรตีนให้พอดีกับระยะโรค

โปรตีนจำเป็นต่อกล้ามเนื้อ การซ่อมแซมเนื้อเยื่อ และภูมิคุ้มกัน แต่เมื่อร่างกายใช้โปรตีนจะเกิดของเสียที่ไตต้องกำจัด ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังที่ยังไม่ได้ฟอกไตอาจได้รับคำแนะนำให้ควบคุมปริมาณโปรตีน ส่วนผู้ที่ฟอกไตมักต้องการโปรตีนมากขึ้นเพื่อชดเชยการสูญเสียระหว่างการรักษา

จึงไม่ควรเพิ่มหรือลดโปรตีนเองแบบสุดโต่ง ควรให้แพทย์หรือนักกำหนดอาหารคำนวณตามน้ำหนักตัว ภาวะโภชนาการ และรูปแบบการรักษา แหล่งโปรตีนที่เลือกได้ตามแผนอาหาร ได้แก่ ปลา ไข่ขาว เนื้อไก่ไม่ติดหนัง หรือโปรตีนจากพืชในปริมาณที่เหมาะสม

3. โพแทสเซียม: ไม่ใช่ทุกคนต้องจำกัด

โพแทสเซียมช่วยการทำงานของกล้ามเนื้อ เส้นประสาท และหัวใจ ผู้ป่วยโรคไตบางคนมีโพแทสเซียมสูง แต่บางคนอาจมีระดับปกติหรือต่ำ ดังนั้นไม่ควรงดผักและผลไม้ทั้งหมดโดยไม่ได้ดูผลเลือด

หากแพทย์ระบุว่าต้องจำกัดโพแทสเซียม อาจเลือกผลไม้และผักที่มีปริมาณต่ำกว่าในสัดส่วนที่กำหนด เช่น แอปเปิล องุ่น สับปะรด กะหล่ำปลี แตงกวา หรือถั่วงอก และจำกัดอาหารที่มีโพแทสเซียมสูงตามคำแนะนำ เช่น กล้วย น้ำมะพร้าว ผลไม้แห้ง มันฝรั่ง มะเขือเทศเข้มข้น และน้ำผลไม้บางชนิด รายการอาหารและปริมาณต้องปรับตามผลเลือดของแต่ละคน

4. ระวังฟอสฟอรัส โดยเฉพาะสารเติมแต่งในอาหารแปรรูป

เมื่อไตขับฟอสฟอรัสได้ลดลง ระดับฟอสฟอรัสอาจสูง ส่งผลต่อกระดูกและหลอดเลือด อาหารที่ควรระวัง ได้แก่ เนื้อแปรรูป อาหารสำเร็จรูป เครื่องดื่มโคลาสีเข้ม ชีส ผลิตภัณฑ์นมปริมาณมาก และอาหารที่เติมสารประกอบฟอสเฟต

วิธีง่ายที่สุดคืออ่านส่วนประกอบบนฉลาก มองหาคำว่า “ฟอสเฟต” หรือคำภาษาอังกฤษที่มี “PHOS” และลดผลิตภัณฑ์ดังกล่าว ฟอสฟอรัสจากสารเติมแต่งมักถูกดูดซึมได้มากกว่าฟอสฟอรัสที่มีตามธรรมชาติในอาหาร

5. ปริมาณน้ำต้องประเมินเป็นรายบุคคล

ผู้ป่วยโรคไตไม่ได้จำเป็นต้องจำกัดน้ำทุกคน ปริมาณที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับอาการบวม ภาวะหัวใจ ปริมาณปัสสาวะ ระดับโซเดียม และการฟอกไต หากแพทย์สั่งจำกัดน้ำ ควรนับรวมทั้งน้ำดื่ม น้ำซุป น้ำแข็ง เครื่องดื่ม เจลาติน และอาหารที่เป็นของเหลวด้วย

6. รับพลังงานให้เพียงพอ

การจำกัดอาหารหลายกลุ่มมากเกินไปอาจทำให้น้ำหนักลด กล้ามเนื้อลด และเกิดภาวะทุพโภชนาการ ควรรับประทานอาหารให้ครบมื้อ เลือกข้าวหรือแหล่งคาร์โบไฮเดรตในปริมาณเหมาะสม และปรึกษานักกำหนดอาหารหากเบื่ออาหาร น้ำหนักลด หรือรับประทานได้น้อยลง

อาหารที่ควรเลือกบ่อยขึ้น

อาหารสดที่ปรุงเองและปรุงรสอ่อน
ข้าวหรือแป้งในปริมาณที่เหมาะกับพลังงานที่ต้องการ
ปลา ไข่ขาว หรือเนื้อไม่ติดมันตามปริมาณโปรตีนที่กำหนด
ผักและผลไม้ตามระดับโพแทสเซียมในเลือด
น้ำมันพืชในปริมาณพอเหมาะ แทนอาหารทอดหรือไขมันอิ่มตัวสูง
สมุนไพร เครื่องเทศ มะนาว และน้ำส้มสายชูเพื่อเพิ่มรสชาติแทนความเค็ม

อาหารที่ควรลดหรือหลีกเลี่ยง

อาหารเค็มจัด หมักดอง และอาหารตากแห้ง
ไส้กรอก แฮม เบคอน ลูกชิ้น และเนื้อแปรรูป
บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป โจ๊กซอง ซุปก้อน และขนมขบเคี้ยว
อาหารกระป๋องและอาหารพร้อมรับประทานที่มีโซเดียมสูง
เครื่องดื่มโคลาสีเข้มและผลิตภัณฑ์ที่มีสารเติมแต่งฟอสเฟต
ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร สมุนไพร หรือวิตามินที่ไม่ได้ปรึกษาทีมรักษา

ตัวอย่างเมนู 1 วันแบบปรุงรสอ่อน

ตัวอย่างนี้เป็นเพียงแนวคิด ไม่ใช่แผนอาหารเฉพาะบุคคล ปริมาณจริงต้องปรับตามระยะโรค น้ำหนัก ผลเลือด โรคร่วม และการฟอกไต

มื้อเช้า: ข้าวต้มปลาแบบไม่ใส่ซุปก้อน ลดน้ำปลา และเพิ่มขิงกับต้นหอมเล็กน้อย
มื้อกลางวัน: ข้าวสวยกับปลาย่าง กะหล่ำปลีผัดน้ำมันน้อย ปรุงรสอ่อน
ของว่าง: แอปเปิลชิ้นเล็กตามปริมาณที่นักกำหนดอาหารแนะนำ
มื้อเย็น: ข้าวสวย ไข่ขาวตุ๋น และแตงกวาหรือผักตามแผนควบคุมโพแทสเซียม

เทคนิคอ่านฉลากก่อนซื้อ

ดู “หนึ่งหน่วยบริโภค” และจำนวนหน่วยต่อบรรจุภัณฑ์ หากกินทั้งถุงต้องคูณตามจำนวนหน่วย
เปรียบเทียบโซเดียมต่อหนึ่งหน่วย เลือกสินค้าที่โซเดียมน้อยกว่า
อ่านส่วนประกอบ มองหาเกลือ ซอสปรุงรส ผงชูรส และสารที่มีคำว่า phosphate หรือ PHOS
หากต้องจำกัดโพแทสเซียม ให้ตรวจคำว่า potassium chloride ในผลิตภัณฑ์ลดโซเดียม

คำถามที่พบบ่อย

ผู้ป่วยโรคไตกินไข่ได้ไหม?

กินได้ในปริมาณที่เหมาะสม ไข่ขาวเป็นแหล่งโปรตีนที่นิยมใช้ในแผนอาหารโรคไต ส่วนจำนวนไข่และการใช้ไข่แดงขึ้นอยู่กับความต้องการโปรตีน ฟอสฟอรัส ไขมัน และผลเลือดของแต่ละคน

ผู้ป่วยโรคไตกินผลไม้ได้ไหม?

กินได้ แต่ชนิดและปริมาณขึ้นอยู่กับระดับโพแทสเซียม ไม่ควรงดผลไม้ทั้งหมดหรือเลือกจากรายชื่อในอินเทอร์เน็ตเพียงอย่างเดียว ควรใช้ผลเลือดล่าสุดประกอบการวางแผน

ดื่มน้ำมาก ๆ ช่วยล้างไตหรือไม่?

ไม่ควรบังคับดื่มน้ำมากโดยหวังว่าจะล้างไต เพราะผู้ที่ขับน้ำได้น้อยอาจบวม เหนื่อย หรือมีน้ำเกิน ควรถามแพทย์ว่าปริมาณน้ำต่อวันที่เหมาะสมคือเท่าใด

ใช้เกลือโซเดียมต่ำแทนเกลือปกติได้ไหม?

ควรตรวจฉลากก่อน เพราะผลิตภัณฑ์บางชนิดมีโพแทสเซียมคลอไรด์ ผู้ที่มีโพแทสเซียมสูงอาจได้รับอันตราย ควรปรึกษาทีมรักษาก่อนใช้

สรุป

อาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไตควรเริ่มจากการลดเค็มและลดอาหารแปรรูป เลือกโปรตีนให้พอดีกับระยะโรค ปรับโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และน้ำตามผลเลือด พร้อมรับพลังงานให้เพียงพอ สิ่งสำคัญที่สุดคือไม่ใช้รายการ “อาหารห้ามกิน” แบบเดียวกับทุกคน แต่ควรวางแผนร่วมกับแพทย์และนักกำหนดอาหารวิชาชีพ เพื่อให้ปลอดภัยและเหมาะกับการรักษา

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

ตรวจสอบเนื้อหาครั้งล่าสุด: 9 สิงหาคม 2569

Post Views: 7