การดูแลเรื่องอาหารสำหรับโรคไวรัสตับอักเสบเอ (Hepatitis A) เป็นหัวใจสำคัญมากครับ เพราะในช่วงที่ตับกำลังอักเสบ ประสิทธิภาพการทำงานของตับจะลดลง การเลือกทานอาหารให้ถูกต้องจะช่วยให้ตับทำงานเบาลงและฟื้นตัวได้เร็วขึ้น
ผมขอแบ่งคำแนะนำออกเป็น 2 ส่วน คือ สำหรับการดูแลฟื้นฟูอาการ และ สำหรับการป้องกัน ดังนี้ครับ
1. อาหารสำหรับดูแลและฟื้นฟูอาการ (สำหรับผู้ที่กำลังป่วย)
เป้าหมายหลักคือ “ลดภาระการทำงานของตับ” และรักษาสมดุลพลังงานในร่างกาย เนื่องจากผู้ป่วยมักมีอาการเบื่ออาหารและคลื่นไส้ครับ
-
เน้นอาหารไขมันต่ำ (Low Fat): ในช่วงนี้ตับจะผลิตน้ำดี (ที่ใช้ย่อยไขมัน) ได้ไม่เต็มที่ หากทานของมันจะทำให้ท้องอืด คลื่นไส้ และตับทำงานหนัก
-
ควรทาน: อาหารประเภท ต้ม นึ่ง อบ หรือตุ๋น เช่น ปลาจาระเม็ดนึ่งมะนาว หรือ ปลาอื่นๆได้ที่ไม่มันมาก, แกงจืดเต้าหู้หมูสับ, ไก่ต้ม (ไม่ติดหนัง)
-
ควรเลี่ยง: ของทอด, ของมัน, กะทิ, หมูสามชั้น, เนย, ชีส
-
-
คาร์โบไฮเดรตและโปรตีนย่อยง่าย: ร่างกายยังต้องการพลังงานและโปรตีนเพื่อซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ
-
ควรทาน: ข้าวต้ม, โจ๊ก, เนื้อปลา, ไข่ขาว, เต้าหู้, นมถั่วเหลือง
-
-
ทานทีละน้อย แต่บ่อยครั้ง: ผู้ป่วยมักจะเบื่ออาหารรุนแรง (โดยเฉพาะช่วงบ่ายและเย็น) แนะนำให้แบ่งมื้ออาหารเป็น 5-6 มื้อย่อยๆ ต่อวัน และพยายามทานมื้อเช้าให้เยอะที่สุดตอนที่ยังมีอาการคลื่นไส้น้อยอยู่
-
จิบน้ำให้เพียงพอ: หากมีไข้หรืออาเจียน ควรจิบน้ำเปล่า น้ำเกลือแร่ หรือน้ำผลไม้สด (ที่สะอาด) เพื่อป้องกันภาวะขาดน้ำ
-
สิ่งที่ต้องงดเด็ดขาด: เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ทุกชนิด เพราะเป็นพิษต่อตับโดยตรง และงดอาหารเสริมหรือยาต้มสมุนไพรที่ไม่จำเป็น เพราะตับจะต้องรับภาระในการขับสารเหล่านี้ออก
2. อาหารเพื่อการป้องกันไม่ให้รับเชื้อ
เนื่องจากไวรัสตับอักเสบเอติดต่อผ่านทาง “การกินอาหารหรือน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ” (Fecal-Oral Route) การป้องกันจึงต้องเน้นเรื่องสุขอนามัยขั้นสุดครับ
-
เน้นอาหารปรุงสุกด้วยความร้อนสูง: เชื้อไวรัสชนิดนี้จะตายเมื่อผ่านความร้อน 85°C นานเกิน 1 นาทีขึ้นไป ควรทานอาหารที่ปรุงสุกใหม่ๆ ทันที
-
ระวัง “อาหารทะเลเปลือกแข็ง” เป็นพิเศษ: หอยนางรม, หอยแครง, หอยแมลงภู่ หากแหล่งน้ำมีเชื้อปนเปื้อน หอยเหล่านี้จะดูดซับและสะสมเชื้อไว้ในตัว การทานแบบสุกๆ ดิบๆ (เช่น หอยแครงลวกเลือดซิบๆ) มีความเสี่ยงสูงมาก แนะนำให้ปรุงสุกจัดเท่านั้น
-
ระมัดระวังผักและผลไม้สด: หากซื้อมาทานเอง ควรล้างผ่านน้ำไหลอย่างน้อย 2-3 นาที หรือแช่ด่างทับทิม/น้ำส้มสายชูก่อน หากเป็นผลไม้ ควรเลือกชนิดที่ต้องปอกเปลือกก่อนทานจะปลอดภัยกว่า
-
เลือกน้ำดื่มและน้ำแข็งที่สะอาด: ดื่มน้ำต้มสุก หรือน้ำดื่มบรรจุขวดที่ได้มาตรฐาน อย. หลีกเลี่ยงการทานน้ำแข็งไส หรือน้ำแข็งป่นตามร้านอาหารข้างทางที่ไม่แน่ใจเรื่องความสะอาด
การดูแลตับอักเสบเอส่วนใหญ่เป็นการรักษาตามอาการและรอให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันมากำจัดเชื้อเองครับ การมีวินัยเรื่องอาหารจะช่วยให้ผ่านช่วงนี้ไปได้ราบรื่นขึ้นมาก